Tłumacz

Polish English German

ZESTAW ĆWICZEŃ NARZĄDÓW MOWY PRZYGOTOWUJĄCYCH DO WYWOŁANIA GŁOSKI [R]

Głoska [r]

Ćwiczenia języka

  1. Nagryzanie brzegów języka zębami, czyli masowanie i rozciąganie języka.
  2. Wysunięcie przedniej części języka między zęby i delikatne żucie go, tzn. masaż języka.
  3. Przeciskanie języka przez maksymalnie zbliżone do siebie zęby, tj. masowanie języka.
  4. Wysuwanie szerokiego języka z ust - zabawa Pokaż łopatę.
  5. Odklejanie językiem chrupek kukurydzianych lub opłatka z podniebienia.
  6. Klaskanie czubkiem języka o podniebienie twarde, od najwolniejszych uderzeń po najszybsze - zabawa Jedzie konik.
  7. Wielokrotne odrywanie języka przyklejonego całą powierzchnią - do podniebienia - zabawa w mlaskanie.
  8. Zlizywanie z przedniej części podniebienia twardego przyklejonego kawałka czekolady, kropli miodu, odrobiny dżemu lub opłatka.
  9. Naśladowanie lub ssanie prawdziwego cukierka czubkiem języka.
  10. Przytrzymanie paska papieru wargami, a następnie zdmuchiwanie go z ust.
  11. Szybkie wypowiadanie głoski [l].
  12. Szybkie i kilkukrotne wybrzmiewanie ly z językiem uderzającym o górną wargę.
  13. Energiczne, wielokrotne wybrzmiewanie:
  • te, te, te,
  • ty, ty, ty,
  • de, de, de,
  • dy, dy, dy.
  1. Naśladowanie różnych odgłosów:
  • rybki - plum, plum,
  • indyka - gul, gul,
  • bociana - kle, kle,
  • chodaków - klap, klap,
  • mycia - chlapu, chlapu,
  • jazdy konnej – patataj.
  1. Śpiewanie różnych melodii na sylabach:
  • la, la, la,
  • lo, lo, lo,
  • le, le, le,
  • lu, lu, lu,
  • ly, ly, ly.
  1. Coraz szybsze wypowiadanie zbitki sylabowej la lo lu le.
  2. Szybkie kilkukrotne powtarzanie:
  • nalapatada,
  • nolopotodo,
  • nelepetede,
  • nuluputudu,
  • nylypytydy.
  1. Coraz szybsze i wielokrotne wypowiadanie zbitki bd.
  2. Powtarzanie ze stopniowym przyspieszaniem:
  • bda, bdo, bde, bdu, bdy,
  • pta, pto, pte, ptu, pty,
  • bda – pta,
  • bdo – pto,
  • bde – pte,
  • bdu – ptu,
  • bdy – pty.
  1. Przyspieszone wielokrotne wybrzmiewanie:
  • tedamwa,
  • tat tedat,
  • ente dente,
  • lelum polelum,
  • ble, bla,
  • tla, tlo, tlu.
  1. Podczas szerokiego otwierania jamy ustnej, unoszenie czubka języka do podniebienia a następnie szybkie i wielokrotne wymawianie przytępionych głosek: [t] [d] oraz zbitek spółgłoskowych td, tdn, a także zbitek sylabowych:
  • teda – teda,
  • tede – tede,
  • tedo – tedo,
  • tedu – tedu,
  • tedy – tedy.
  1. Recytacja rymowanki z [t] dziąsłowym

Kto tutaj tak tupie?

To tato tutaj tak tupie.

Ach, tato tutaj tak tupie!

  1. Unoszenie czubka języka do wałka dziąsłowego, wymawianie przedłużonego [d]
     z równoczesnymi energicznymi, poziomymi ruchami palcem po wewnętrznej powierzchni języka lub po wędzidełku podjęzyczkowym.
  2. Uniesienie języka do wałka dziąsłowego, a następnie mocne dmuchnięcie na czubek języka, aż do pojawienia się tr.
  3. Ułożenie wąskiego paska papieru na języku lub pod nim, a następnie wypowiadanie głoski [t]. Papier powinien się unosić, a zamiast [t] powinno pojawić się trrr.
  4. Mocne akcentowanie [t] podczas wybrzmiewania zbitek tll, tll, tll, trl najpierw szeptem,
    a potem głośno.
  5. Powtarzanie szeptem, a następnie głośno:
  • la, la, la, trla,
  • lo, lo, lo, trlo,
  • lu, lu, lu, trlu,
  • !e, le, le, trle,
  • ly, ly, ly, trly,
  • li, li, li, trli.
  1. Szeptem i głośno wypowiadanie trla, trlo, trle, trlu, trly.
  2. Próby naśladowania odgłosów, zaczynając od szeptu:
  • śpiewu ptaków - tri li li,
  • gry na trąbce - tra ta ta, tru tu tu, tre te te,
  • zepsutego zamka karabinu - tr tr tr, dr dr dr,
  • warczenia psa - wrr, wrr, wrr,
  • ruszającego traktora - tur tur tur, tyr tyr tyr, pyr pyr pyr,
  • odlotu ptaków - fru, fru, fru,
  • ćwierkania wróbli - ćwir, ćwir,
  • zatrzymywania konia - pr, pr,
  • odgłosu świnki - chrum, chrum,
  • chrapania - chr, chr, chr,
  • dzwoniącego tramwaju - dryń, dryń,
  • chrupania - chrup, chrup,
  • szorowania - szuru, szuru,
  • zapalania światła – pstryk,
  • łamania gałęzi – trach.
  1.  Częste żucie gumy do momentu utraty przez nią smaku.

Ćwiczenia warg

  1. Naśladowanie odgłosów z otoczenia:
  • samopoczucia w czasie zimna - brr, brr,
  • ruszającego motocykla - brum, brum,
  • parskania konia - prr, prr.
  1. Energiczne pionowe poruszanie warg bokiem palca.
  2. Parskanie wargami z językiem wysuniętym między nimi.
  3. Pionowe ruchy palcami po wargach, naśladujące grę na gitarze lub harfie.

 

 

Głoska [r]

[r] jest drżąca, przedniojęzykowo- dziąsłowa, półotwarta, dźwięczna, twarda, ustna.

Szeroka gama ćwiczeń przygotowujących do wywołania [r] jest bazą wyjściową do uzyskania jej prawidłowej wymowy (Chmielewska 1995, 15-16; Demel 1994, 75 - 76; Styczek 1981, 478 - 479; Minczakiewicz 1997, 98 - 99; Rodak 1997, 52 - 53; 1999, 5 - 6; Jastrzębowska, Pelc-Pękala 1999, 743; Antos, Demel, Styczek 1971, 144). Ćwiczenia przygotowujące wymagają długich czasowo oraz dokładnych, wielokrotnych powtórzeń.

W ćwiczeniach języka, zaczynając od punktu 11 nie przechodzimy do kolejnego, jeśli prawidłowo i płynnie nie zrealizujemy poprzedniego.

Ćwiczenia: 26, 27, 28, 29 oraz pierwsze z ćwiczeń warg zaczynamy od szeptu, który sprzyja szybszemu pojawieniu się głoski [r]. Dopiero potem przechodzimy do głośnego wypowiadania. Wybrzmiewanie [r], choć z jednym drgnięciem przodu języka w czasie ćwiczeń przygotowujących pozwala na przejście do logotomów tra, tro, tru, tre, try, następnie - do tworzonych z nich wyrazów typu: trawa, trasa, tratwa, itd., a dalej w kolejności - zaproponowanej przez G. Demelową w Minimum logopedycznym nauczyciela przedszkola (Demel 1994, 76 -77).

W sytuacjach, gdy mimo skrupulatnych ćwiczeń przygotowujących głoska nie jest wybrzmiewana, zaleca się szybkie poziome potrącanie palcem wędzidełka podjęzyczkowego podczas wymawiania [ż] (Antos, Demel, Styczek 1971, 144) lub czubka języka od wewnętrznej strony w czasie wymawiania [d], W sprzedaży są również korektory do rotacyzmu, które zastępują poziome ruchy palca osoby ćwiczącej. Trzymanie aparatu z wprawioną w ruch szpatułką jest wygodniejsze niż szybkie poruszanie palcem pod językiem. Stosowany bywa też sposób lekkiego podbijania brody w czasie wymawiania głoski [i] (Styczek 1981, 479). Ćwiczenia korygujące zaburzoną głoskę rozpoczynamy po 5 roku życia w sytuacjach zastępowania jej innymi głoskami lub opuszczania. Jeśli występują realizacje: wargowe, międzyzębowe, policzkowe, języczkowe, podniebienne, gardłowe, itd. (Sołtys-Chmielowicz 2001, 42 -45) korekcję rozpoczynamy od momentu pojawienia się  niekształconej głoski (Styczek 1981, 478). Należy wtedy pamiętać o pominięciu niektórych ćwiczeń przygotowujących, mogących spotęgować wadę, np. przy  wystąpieniu [r] wargowego nie prowadzimy ćwiczeń warg, przy [r] międzyzębowym nie utrwalamy zaburzenia poprzez ćwiczenia języka uruchamianego między drgającymi wargami.

Opracowała: Urszula Bartosiewicz