Tłumacz

Polish English German

ZESTAW ĆWICZEŃ NARZĄDÓW MOWY PRZYGOTOWUJĄCYCH DO WYWOŁANIA GŁOSEK [T][D][N]

Głoski [t] [d] [n]

 

 

  1. Zlizywanie czubkiem języka z górnych dziąseł kawałka rozmiękczonej czekolady, miodu lub dżemu.
  2. Dotykanie czubkiem języka kolejno górnych zębów po stronie wewnętrznej zabawa- Liczenie zębów.
  3. Oblizywanie górnych zębów po stronie wewnętrznej - zabawa Mycie zębów.
  4. Klaskanie językiem - zabawa Idzie koń.
  5. Przytrzymywanie języka na górnych dziąsłach przy szeroko otwartych ustach przez kilka sekund.
  6. Opieranie czubka języka za górnymi zębami, a następnie energiczne opuszczanie go w dół.
  7. Naśladowanie mlaskania.
  8. Ssanie czubkiem języka małego pudrowego cukierka tuż za górnymi zębami.
  9. Śpiewanie znanych melodii na la, la, la.

 

Głoska [d]

To głoska zwarta, przedniojęzykowo- zębowa, dźwięczna, twarda,  ustna.

W celu wywołania głoski możemy wykorzystać wiele metod korygujących. Metodą objaśniania ułożenia narządów artykulacyjnych oraz metodą wzrokową demonstrujemy w lustrze układ masy języka i warg, który jest podobny, jak przy opisanej wcześniej głosce [t]. Różnica polega natomiast na udziale wiązadeł głosowych, przy fonacji [d], dlatego też metodą słuchową, osłuchujemy ćwiczącego z brzmieniem [t] i [d].

W celu wyczucia drżenia towarzyszącego wybrzmiewaniu [d], wykorzystujemy metodę dotyku i czucia skórnego, tj. przykładamy wewnętrzną stronę dłoni do szyi lub
w odpowiednim miejscu na głowie. Przy braku dźwięczności zaleca się ćwiczenia z głoską [n] w nagłosie, czyli realizacje: nda, ndo, ndu, nde, ndy, ze stopniowym skracaniem do da, do, de, du, dy (Demel 1994, 86). Dzięki metodzie przekształceń artykulacyjnych głośne wymawianie na, na, na, z zaciśniętymi skrzydełkami nosa, pozwala uzyskać nową sylabę da, stanowiącą nagłos wyrazowy głoski. Należy zwrócić także uwagę, czy nie występuje międzyzębowa realizacja [d]. Wtedy polecamy trzymanie języka za górnymi zębami w czasie fonacji [d], kontrolując przed lustrem, czy język nie pojawia się między zębami. Dopuszczalne jest zaciskanie zębów na początku terapii, co powinno zapobiegać wysuwaniu się języka przed zęby.

Głoska [t]

Jest ona zwarta, przedniojęzykowo-zębowa, bezdźwięczna, twarda, ustna.

Rozpoczynamy od wyjaśnienia kolejnych ruchów języka podczas wybrzmiewania głoski.
W pierwszej fazie unosi się on do góry, przylegając bokami do podniebienia, następnie energicznie odrywa się jako następstwo przepływu strumienia powietrza skierowanego na czubek języka. Przystawiamy rękę ćwiczącego do warg podczas wybrzmiewania głoski,
w celu wyczucia strumienia powietrza, wykorzystując metodę czucia skórnego. Do wywołania głoski - możemy również zalecić parokrotne wypowiadanie sylaby na szeptem, podczas zaciskania skrzydełek nosa (Styczek 1981, 468). Celowym jest nagrywanie i odtwarzanie uzyskanej głoski, dla psychicznego wzmocnienia ćwiczącego dziecka.

      W sytuacjach, gdy nie występuje realizacja międzyzębowa można polecić wsuwanie języka między zwarte zęby i energiczne wyrzucanie powietrza z ust. Innym sposobem jest wysuwanie czubka języka między wargi w czasie wybrzmiewania głoski [p], a następnie przytrzymywanie języka przy górnych zębach i próby wypuszczania strumienia powietrza w sposób podobny, jak przy [p] (Antos, Demel, Styczek 1971, 63).

W przypadku seplenienia międzyzębowego konieczne są ćwiczenia wybrzmiewania [t]
z maksymalnie zbliżonymi siekaczami i językiem ułożonym za górnymi zębami (Demel 1994, 99). Korekcję najlepiej prowadzić przed lustrem, w celu kontrolowania, czy język nie pojawia się przed zębami.

 

Głoska [n]

Jest to głoska nosowa, przedniojęzykowo-zębowa, dźwięczna , półotwarta, miękka.

Głoska [n] zazwyczaj nie sprawia problemów artykulacyjnych. Pokaz języka przylegającego całą powierzchnią do górnych zębów i dziąseł od strony wewnętrznej oraz osłuchanie osoby ćwiczącej z prawidłową tonacją powinny wystarczyć do jej opanowania. Przy braku nosowego zabarwienia należy rozpocząć od mruczenia oraz nucenia znanych melodii. Pomaga także kontrola wibrujących skrzydełek nosa podczas prawidłowego wybrzmiewania. Może również wystąpić międzyzębowa realizacja, należy wtedy ćwiczyć trzymanie języka za górnymi zębami, w trakcie wybrzmiewania głoski w izolacji, logotomach, wyrazach w nagłosie, śródgłosie i wygłosie. W początkowym etapie dopuszcza się wymawianie, dotychczas międzyzębowo realizowanej głoski przy zaciśniętych zębach (Skrzynecka 1999a, 66).                                                                                     

Opracowała: Urszula Bartosiewicz