Tłumacz

Polish English German

GŁOSKI CISZĄCE ZESTAW ĆWICZEŃ NARZĄDÓW MOWY PRZYGOTOWUJĄCYCH DO PRAWIDŁOWEJ WYMOWY GŁOSEK [Ś] [Ź] [Ć] [3].

Ćwiczenia języka

1. Opieranie czubka języka o wewnętrzną powierzchnię dolnych zębów i próby unoszenia środka języka do podniebienia - zabawa Koci grzbiet.

2. Oblizywanie językiem wewnętrznej powierzchni dolnych zębów i dziąseł.

3. Liczenie czubkiem języka zębów dolnych po stronie wewnętrznej.

4. Naprzemienne dotykanie czubkiem języka górnych, a następnie dolnych siekaczy po wewnętrznej stronie, przy otwartych ustach - zabawa Skaczący języczek.

5. Naśladowanie śmiechu hi, hi o brzmieniu wysokim, średnim, niskim, na przemian cicho i głośno.

6. Wydawanie odgłosu rżenia konia - ihihi, ihihi.

7. Wymawianie szeptem, a następnie głośno iii, jjj, hi podczas szerokiego rozciągania kącików warg.

 

Ćwiczenia warg

1.Układanie ust, jak podczas wybrzmiewania [u], a następnie, jak przy głosce [i],

2. Lekki uśmiech, a następnie powrót warg do pozycji neutralnej.

3. Naprzemienne otwieranie i zamykanie środkowej części warg podczas zaciskania kącików ust.

Głoski ciszące

głoska [ś]

To głoska szczelinowa, środkowojęzykowa (prepalatalna), bezdźwięczna, miękka, ustna.

Metoda wzrokowa jest nieprzydatna, ponieważ podczas wybrzmiewania głoski bierze udział środkowa część języka, a wargi nieznacznie wysuwają się do przodu. Należy przede wszystkim wyjaśnić położenie narządów mowy. Zalecamy oprzeć czubek języka o dolny wałek dziąsłowy. Tym samym środek języka uniesie się do przedniej części podniebienia twardego. Usta powinny nieznacznie wysunąć się do przodu, a kąciki zacisnąć się. Polecamy także zbliżyć zęby, aby strumień wydychanego powietrza przeszedł między zębami.  

W celu uświadomienia osobie ćwiczącej, że wytworzoną między językiem a podniebieniem szczeliną przepływa powietrze w czasie wybrzmiewania [ś], wykorzystujemy metodę czucia skórnego, przybliżając rękę do ust. Osłuchujemy również z prawidłowym brzmieniem głoski, wielokrotnie ją wymawiając. W razie trudności artykulacyjnych rozpoczynamy od ćwiczeń przedłużonego wybrzmiewania iii lub hiii szeptem, z równoczesnym maksymalnym zbliżeniem zębów (Karczmarczuk 1987, 102; Nowak 1995, 34). Proponuje się również delikatne cofanie szpatułką języka w głąb jamy ustnej podczas wymawiania [s] (Demel, 1994, 71; Styczek 1981, 503). Można polecić także mocne dmuchanie, przyciskając czubek języka szpatułką przy zbliżonych do siebie zębach. (Skorek 2000, 165). Wypowiadanie [ń] z zaciśniętymi skrzydełkami nosa należy do skutecznych metod, tzw. przekształceń artykulacyjnych (Styczek 1981, 503; Rodak 1997, 39). Dzięki temu zabiegowi w czasie głośnego, krótkiego i wybuchowego wybrzmiewania [ń] uzyskujemy [3], zaś przedłużając tonowanie otrzymujemy [ź]. Krótkie, wielokrotne szeptanie [ń] sprawia, że pojawia się [ć], natomiast podczas przedłużania otrzymujemy głoskę [ś]. Skuteczną metodą jest rozpoczynanie od wywołania głoski [ć], którą czasem łatwiej uzyskać niż [ś], ponieważ wybrzmienie jej polega na zwarciu przodu języka z podniebieniem twardym i nagłym jego oderwaniu. Po utrwaleniu [ć] w izolacji, logotomach, wyrazach i zdaniach oraz swobodnych wypowiedziach wracamy do wywołania [ś]. Głoska [ś] oraz pozostałe ciszące [ź] [ć] [3] mogą być wypowiadane międzyzębowo lub bocznie. Korekcję [ś] prowadzimy po wywołaniu i utrwaleniu szeregu szumiących i syczących jako ostatnią, ponieważ zazwyczaj i inne głoski dentalizowane są podobnie realizowane. Sprzyja to szybszemu jej opanowaniu.

Opracowała: Urszula Bartosiewicz