Tłumacz

Polish English German

GŁOSKI SYCZĄCE ZESTAW ĆWICZEŃ NARZĄDÓW MOWY PRZYGOTOWUJĄCYCH DO PRAWIDŁOWEJ WYMOWY GŁOSEK [S] [Z] [C] [3]

Ćwiczenia języka

  1. Liczenie dolnych zębów czubkiem języka po wewnętrznej stronie.
  2. Oblizywanie językiem wewnętrznej powierzchni dolnych zębów.
  3. Dotykanie czubkiem języka wewnętrznej powierzchni dolnych siekaczy z równoczesnym wybrzmiewaniem głoski [e],
  4. Zlizywanie czubkiem języka dżemu lub masła czekoladowego z dolnych dziąseł.
  5. Energiczne wyrzucanie czubka języka zza dolnych zębów - zabawa Wymiatanie śmieci.

Ponieważ układ masy języka podczas wybrzmiewania głosek syczących jest identyczny, jak przy dmuchaniu prowadzimy szereg ćwiczeń oddechowych, zwracając uwagę na wykonywanie tej czynności na konkretne przedmioty, np. świecę, kartkę papieru. Pozwala to stwierdzić czy strumień powietrza jest prawidłowo kierowany, a także - sprawdzić długość wydechu.

  1. Dmuchanie na chorągiewki i wiatraczki.
  2. Dmuchanie na płomień świecy w odległości niepozwalającej zdmuchnąć płomyka, lecz wyginać go pod wpływem dmuchania - zabawa Tańczący płomyczek.
  3. Dmuchanie na papierowe łódki pływające w misce z wodą.
  4. Zdmuchiwanie kulki waty kosmetycznej z ręki - zawody Kto dmuchnie dalej.
  5. Wydmuchiwanie baniek mydlanych.
  6. Dmuchanie na papierowe ozdoby zawieszone na nitkach o różnej długości ponad głową ćwiczącego.
  7. Dmuchanie na papierowe kulki po wytyczonej trasie narysowanej na podłodze - zabawa Wyścigi samochodowe.
  8. Przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej do osoby siedzącej na przeciwko - zabawa Mecz piłkarski.
  9. Dmuchanie przez rurkę do wody, aby tworzyły się pęcherzyki powietrza - zabawa Gotowanie wody.
  10. Nadmuchiwanie balonów, zabawek i piłek z folii.
  11. Próby gwizdania.
  12. Zdmuchiwanie lekkiego przedmiotu z ręki, np. piórka, kłębka waty, papierowej kulki.
  13. Rozdmuchiwanie: chrupek, ryżu, kaszy, pociętej gąbki lub kawałków styropianu.
  14. Gra na instrumentach muzycznych: organkach, trąbce, gwizdku.
  15. Gra na grzebieniu owiniętym cienką bibułą.
  16. Dmuchanie na piórko, aby unosiło się ponad głową osoby ćwiczącej.
  17. Rozdmuchiwanie plamki farby wodnej na podkładce z tworzywa sztucznego

 Ćwiczenia warg

1. Rozciąganie warg do uśmiechu i wymawianie głoski [i],

2. Naprzemienny uśmiech z pokazywaniem zębów, a następnie zasłanianiem ich wargami.

3. Układanie ust do uśmiechu i powrót do pozycji neutralnej.

4. Wydawanie odgłosów z rozciągniętymi kącikami ust:

  • kozy - me, me,
  • barana - be, be,
  • kurczątka - pi, pi,
  • śmiechu - hi, hi.

5.  Pokazywanie szerokiego uśmiechu, a następnie ściąganie ust, jak przy głosce [u].

 Głoska [s]

Jest głoską szczelinową, przedniojęzykowo- zębową, bezdźwięczną, twardą, ustną.

 

W celu wywołania głoski [s] wykorzystujemy metody: wzrokową, słuchową, czucia skórnego oraz przekształceń artykulacyjnych.

Rozpoczynamy od metody wyjaśnienia ułożenia narządów artykulacyjnych: język leży za dolnymi zębami, tworząc rynienkę podobnie, jak podczas dmuchania, wargi natomiast rozchylają się, tworząc łagodny uśmiech. Podczas prototypowego wybrzmiewania głoski [s] przykładamy wewnętrzną stronę dłoni ćwiczącego do naszych warg, zwracając uwagę na potrzebę kierowania strumienia wydychanego powietrza środkiem ust.

Jeśli wybrzmiewanie [s] sprawia kłopot, to zaczynamy od  ćwiczeń w dmuchaniu na wybrany przedmiot, przechodząc do dmuchania z równoczesnym ułożeniem ust do uśmiechu, aż po wybrzmienie głoski przy niezmienionym położeniu narządów mowy. Usta są spłaszczone, jak podczas delikatnego uśmiechu, język tworzy rynienkę, tj. czubek maksymalnie zbliża się do dolnych zębów, a boki lekko unoszą się górnych zębów i dziąseł. Aby dokładniej określić miejsce prawidłowego ułożenia języka, można użyć nitki dentystycznej, którą zakładamy za dolne siekacze i polecamy dotykać czubkiem języka nitki w czasie wypowiadania głoski [s] (Morkowska, 2000).

Jeśli dziecko ma problemy z uniesieniem boków języka w tzw. rynienkę, rozpoczynamy od ćwiczeń otaczania językiem plastikowej słomki do napojów, lub słonego paluszka. Proponuje się również przedłużone wypowiadanie głoski [e] i zbliżanie zębów do siebie, a następnie próby wybrzmiewania [s] (Chmielewska 1995, 27). W przypadku dalszych trudności wykorzystujemy metodę przekształceń artykulacyjnych. Polega ona na długiej tonacji [f] z równoczesnym odsuwaniem palcami dolnej wargi od górnych siekaczy (Skorek 2000, 143). Innym sposobem przekształceń jest wybrzmiewanie [t], przedłużanie jej pozwala uzyskać kolejno głoskę [c], a następnie [s] (Demel 1994, 65). Jeśli najpierw uzyskamy czyste brzmieniowo [c], możemy utrwalić je w logotomach, nagłosie, śródgłosie i wygłosie wyrazowym oraz w zdaniach. Zaś po zautomatyzowaniu tejże głoski przechodzimy do wywołania [s]. Głoski syczące mogą być wymawiane międzyzębowo lub bocznie. Ćwiczenia rozpoczynamy od korekcji głoski [s], jeśli język pojawia się między zębami, podczas tonacji wszystkich głosek dentalizowanych, tj. szeregu szumiących i ciszących. Powodem jest korzystniejsze ułożenie języka różnicujące błędną i prawidłową wymowę. Natomiast, gdy występuje seplenienie boczne wszystkich trzech szeregów, rozpoczynamy od wywołania głoski [s], ponieważ łatwiej nauczyć dziecko właściwego kierowania strumienia powietrza identycznego, jak przy dmuchaniu na konkretne przedmioty.

Opracowała: Urszula Bartosiewicz